Teakryna dla kobiet: czy są jakieś odrębności

Teakryna (kwas 1,3,7,9-tetrametylomoczowy) to alkaloid purynowy, bliski kofeinie, który pozycjonuje się jako źródło „łagodnej” energii bez uzależnienia. Kobiety stanowią znaczący odsetek kupujących kompleksy przedtreningowe i „nootropowe” napoje z teakryną, więc logiczne jest pytanie — czy występują u nich odrębności reakcji. Redakcja zebrała to, co wiadomo, i oddzieliła dane od marketingu.

Krótko o teakrynie i jej mechanizmie

Teakryna naturalnie występuje w liściach chińskiej herbaty Camellia assamica var. kucha, gdzie powstaje z kofeiny. Strukturalnie różni się od kofeiny jedną dodatkową grupą metylową oraz utlenionym atomem węgla, co zmienia jej profil farmakologiczny.

Podobnie jak kofeina, teakryna działa jako antagonista receptorów adenozynowych — czyli blokuje sygnał „zmęczenia”, który gromadzi się w mózgu w ciągu dnia. W badaniu Feduccii i współautorów (2012) na gryzoniach wykazano także udział receptorów dopaminowych D1 i D2 w efekcie stymulującym, co tłumaczy twierdzenia o wpływie na motywację i nastrój.

Kluczowa teza reklamowa dotycząca teakryny to brak tolerancji. Opiera się ona na ośmiotygodniowym badaniu Taylora i współautorów (2016), w którym codzienne przyjmowanie 200 i 300 mg nie wiązało się z oznakami uzależnienia według subiektywnych wskaźników energii i nie zmieniało podstawowych markerów bezpieczeństwa. Jest to jednak jedno badanie na niewielkiej próbie.

Farmakokinetyka teakryny różni się od kofeinowej: według danych He i współautorów (2017) jest ona wydalana wolniej, a przy jednoczesnym przyjmowaniu z kofeiną ekspozycja na teakrynę rośnie. Jest to ważne, ponieważ większość produktów komercyjnych łączy obie substancje.

Co pokazują badania z udziałem kobiet

Osobnych badań teakryny tylko na kobietach praktycznie nie ma. Jednak w kilku pracach próby były mieszane. Na przykład Kuhman i współautorzy (2015) badali wskaźniki poznawcze i nastrój u młodych mężczyzn i kobiet po przyjęciu suplementu z teakryną, kofeiny lub placebo. Autorzy odnotowali zmiany subiektywnych wskaźników energii i koncentracji, ale analiza według płci nie była głównym celem.

W badaniu bezpieczeństwa Taylora z 2016 roku również brały udział obie płcie i nie zgłaszano istotnych różnic w tolerancji. Jednak małe próby nie pozwalają twierdzić, że różnic nie ma — a jedynie, że nie udało się ich wykryć.

Sportowe badania teakryny przeprowadzono w większości na mężczyznach, w tym praca Bello i współautorów (2019) z piłkarzami wysokiego poziomu. Przenoszenie ich wyników na kobiety należy robić ostrożnie, ponieważ skład ciała, masa i tło hormonalne wpływają na farmakokinetykę stymulantów.

Tym samym uczciwa odpowiedź na pytanie „czy są odrębności dla kobiet” brzmi tak: bezpośrednich dowodów na różnice nie ma, ale też dowodów na ich brak jest za mało. Dlatego praktyczne zalecenia opierają się głównie na ogólnej farmakologii metyloksantyn i danych o kofeinie u kobiet.

Antykoncepcja hormonalna, cykl i ciąża

Najważniejszy argument na rzecz „odrębności kobiecych” wiąże się z metabolizmem metyloksantyn. Kofeina jest rozkładana głównie przez enzym CYP1A2, którego aktywność obniżają estrogeny. Klasyczne badanie Abernethy'ego i Todda (1985) wykazało, że złożone doustne środki antykoncepcyjne znacznie wydłużają wydalanie kofeiny.

W przypadku teakryny rola CYP1A2 jest gorzej zbadana, jednak niemal wszystkie produkty komercyjne z teakryną zawierają też kofeinę. Zatem kobieta stosująca antykoncepcję hormonalną może odczuwać efekt zwykłej „męskiej” porcji przedtreningówki dłużej i intensywniej, w tym w postaci zaburzeń snu.

Co do faz cyklu menstruacyjnego, dane o kofeinie są sprzeczne: część prac odnotowywała nieznacznie wolniejszy metabolizm w fazie lutealnej, inne — nie. Praktycznego znaczenia dla większości kobiet prawdopodobnie to nie ma, ale u kobiet wrażliwych okres przedmiesiączkowy może wiązać się z nasileniem lęku i problemów ze snem, które stymulanty mogą zaostrzyć.

Ciąża to osobna sytuacja. W czasie ciąży wydalanie kofeiny spowalnia się kilkakrotnie, a oficjalne zalecenia (na przykład ACOG) radzą ograniczać kofeinę do około 200 mg na dobę. Danych o bezpieczeństwie teakryny w czasie ciąży i karmienia piersią nie ma w ogóle, dlatego w tych okresach należy z niej zrezygnować.

Lęk, sen i kołatanie serca

Wśród działań niepożądanych stymulantów kobiety częściej zgłaszają lęk i kołatanie serca, choć częściowo może to wiązać się z mniejszą masą ciała i większą dawką na kilogram. Teakryna w badaniach była dobrze tolerowana, ale w produktach złożonych lęk najczęściej jest wywołany kofeiną i innymi stymulantami.

Kobiety z zaburzeniami lękowymi, atakami paniki czy zaburzeniami rytmu serca powinny szczególnie uważnie podchodzić do wszelkich metyloksantyn. Nawet jeśli teakryna sama w sobie jest łagodniejsza, mieszanki „energetyczne” mogą zawierać synefrynę, johimbinę lub znaczne dawki kofeiny.

Sen to kolejny wrażliwy obszar. Wolniejsze wydalanie teakryny i jej nasilenie przez kofeinę oznaczają, że przyjmowanie po południu może wpływać na zasypianie nawet przy braku subiektywnego odczucia stymulacji. U kobiet w okresie perimenopauzy, dla których zaburzenia snu są już typowym problemem, jest to szczególnie istotne.

Wreszcie u kobiet częściej występują niedobór żelaza i niskie ciśnienie tętnicze. Stymulant może chwilowo maskować zmęczenie wywołane niedokrwistością, odkładając prawidłową diagnostykę. Dlatego przewlekłe zmęczenie to powód, aby wykonać badania, a nie zwiększać dawkę „energetyka”.

• wybieraj produkty o przejrzystym składzie i podanej ilości każdego stymulanta;
• uwzględniaj sumaryczną kofeinę ze wszystkich źródeł, w tym kawy i herbaty;
• nie przyjmuj teakryny w drugiej połowie dnia;
• przy kołataniu serca, lęku lub bezsenności przerwij przyjmowanie.

Praktyczne wskazówki dla kobiet

Teakryna jest suplementem diety, więc tu stosowne są praktyczne wskazówki. W badaniach najczęściej stosowano 100–300 mg na dobę; w ośmiotygodniowym badaniu bezpieczeństwa — 200 i 300 mg. Kobietom o mniejszej masie ciała rozsądnie jest zaczynać od dolnej granicy, na przykład 50–100 mg, i oceniać reakcję.

Jeśli produkt zawiera kofeinę, kieruj się ogólnym stanowiskiem EFSA: do 400 mg kofeiny na dobę dla zdrowych dorosłych i do 200 mg na jedno przyjęcie uważa się za bezpieczne, a dla kobiet w ciąży i karmiących — do 200 mg na dobę. Teakryna nie wchodzi w te wyliczenia, ale wzmacnia ogólne obciążenie stymulujące.

Dla sportsmenek przechodzących kontrolę antydopingową ważne jest: ani teakryna, ani kofeina nie znajdują się na Liście zakazanej WADA (kofeina jest w programie monitorowania). Jednak wieloskładnikowe przedtreningówki mogą zawierać zakazane stymulanty, dlatego warto wybierać produkty z niezależną certyfikacją.

Kobiety przyjmujące leki przeciwdepresyjne, leki na tarczycę, terapię hormonalną lub leki na ciśnienie powinny przed rozpoczęciem przyjmowania poradzić się lekarza lub farmaceuty co do możliwych interakcji.

Wnioski redakcji

Badań teakryny właśnie na kobietach nie ma, a mieszane próby nie wykazały wyraźnych różnic w tolerancji według płci. Zatem nie ma podstaw, by mówić o „specjalnej kobiecej teakrynie”.

Jednocześnie realne różnice powstają pośrednio: przez antykoncepcję hormonalną i ciążę, które spowalniają metabolizm kofeiny, przez mniejszą masę ciała oraz przez częstsze wśród kobiet stany lękowe i niedobór żelaza.

Rozsądne podejście to zaczynanie od minimalnej porcji, uwzględnianie sumarycznego dopływu stymulantów, unikanie przyjmowania wieczorem oraz rezygnacja z teakryny w czasie ciąży i karmienia piersią.

Polecamy również przeczytać nasze materiały „Teakryna po 40. roku życia”, „Paraksantyna dla kobiet: czy są odrębności” oraz przegląd o kofeinie i śnie.

Bibliografia

1. Taylor L, Mumford P, Roberts M, et al. Safety of TeaCrine®, a non-habituating, naturally-occurring purine alkaloid over eight weeks of continuous use. J Int Soc Sports Nutr. 2016;13:2.
2. Kuhman DJ, Joyner KJ, Bloomer RJ. Cognitive performance and mood following ingestion of a theacrine-containing dietary supplement, caffeine, or placebo by young men and women. Nutrients. 2015;7(11):9618–9632.
3. Feduccia AA, Wang Y, Simms JA, et al. Locomotor activation by theacrine, a purine alkaloid structurally similar to caffeine: involvement of adenosine and dopamine receptors. Pharmacol Biochem Behav. 2012;102(2):241–248.
4. He H, Ma D, Crone LB, et al. Assessment of the drug–drug interaction potential between theacrine and caffeine in humans. J Caffeine Res. 2017;7(3):95–102.
5. Abernethy DR, Todd EL. Impairment of caffeine clearance by chronic use of low-dose oestrogen-containing oral contraceptives. Eur J Clin Pharmacol. 1985;28(4):425–428.
6. EFSA Panel on Dietetic Products, Nutrition and Allergies. Scientific opinion on the safety of caffeine. EFSA J. 2015;13(5):4102.
7. ACOG Committee Opinion No. 462: Moderate caffeine consumption during pregnancy. Obstet Gynecol. 2010;116(2 Pt 1):467–468.
8. Bello ML, Walker AJ, McFadden BA, et al. The effects of TeaCrine® and caffeine on endurance performance during a simulated match in high-level soccer players. J Int Soc Sports Nutr. 2019;16(1):20.