Dekanian nandrolonu a prostata: co mówią badania

Prostata to jeden z narządów najbardziej wrażliwych na androgeny, dlatego pytanie o wpływ dekanianu nandrolonu na nią jest zupełnie uzasadnione. Farmakolodzy dawno zwrócili uwagę, że nandrolon w prostacie zachowuje się inaczej niż testosteron. Redakcja analizuje, na czym opiera się ta opinia, co mówią badania i dlaczego kontrola prostaty i tak jest konieczna.

Prostata i androgeny: podstawowa fizjologia

Gruczoł krokowy to niewielki narząd położony pod pęcherzem moczowym wokół cewki moczowej. Wytwarza część płynu osocza nasienia. Wzrost i funkcjonowanie prostaty całkowicie zależą od androgenów: bez nich gruczoł zanika.

Głównym androgenem w prostacie jest dihydrotestosteron (DHT). Powstaje on z testosteronu pod działaniem enzymu 5-alfa-reduktazy, który w prostacie jest bardzo aktywny. DHT wiąże się z receptorami androgenowymi znacznie silniej niż testosteron i stymuluje wzrost komórek gruczołu.

Właśnie dlatego leki blokujące 5-alfa-reduktazę (finasteryd i dutasteryd) zmniejszają objętość prostaty i stosuje się je w leczeniu łagodnego rozrostu. Ten fakt kliniczny jest przekonującym dowodem kluczowej roli DHT w prostacie.

Z wiekiem u większości mężczyzn prostata stopniowo się powiększa — rozwija się łagodny rozrost gruczołu krokowego (BPH). Może on uciskać cewkę moczową i powodować problemy z oddawaniem moczu. Osobno istnieje ryzyko raka prostaty, jednego z najczęstszych nowotworów u mężczyzn w starszym wieku.

Dlaczego nandrolon uważa się za „oszczędzający” prostatę

W przeciwieństwie do testosteronu nandrolon pod działaniem 5-alfa-reduktazy przekształca się nie w silniejszy, lecz w słabszy androgen — 5-alfa-dihydronandrolon. W prostacie, gdzie ten enzym jest bardzo aktywny, nandrolon częściowo traci aktywność, zamiast ją wzmacniać.

To obserwacja farmakologiczna stała się podstawą do opracowania androgenów „oszczędzających” prostatę. Najbardziej znanym przykładem jest MENT (7-alfa-metylo-19-nortestosteron) — pochodna nandrolonu, która nie jest przekształcana przez 5-alfa-reduktazę. W badaniu na naczelnych Cummings i współautorzy (1998) wykazali, że MENT podtrzymywał efekty androgenowe, wywierając znacznie mniejszy wpływ na wzrost prostaty niż testosteron.

Ważne jest jednak, aby nie przeceniać tego argumentu. Nandrolon we krwi sam jest silnym agonistą receptorów androgenowych, i przy wysokich stężeniach stymuluje prostatę bezpośrednio. „Mniejszy wpływ” nie oznacza „braku wpływu”.

Ponadto w warunkach rzeczywistych nandrolon niemal zawsze łączy się z testosteronem. Testosteron w wysokich dawkach dostarcza prostacie dużej ilości DHT, i jakakolwiek „przewaga” nandrolonu traci znaczenie praktyczne.

Łagodny rozrost i objawy

Łagodny rozrost prostaty to choroba związana z wiekiem, której częstość rośnie po 50. roku życia. Dla młodych sportowców jest nietypowa, ale nadmiar androgenów teoretycznie może sprzyjać powiększeniu gruczołu również w młodszym wieku, zwłaszcza przy długotrwałym stosowaniu.

Objawy, które mogą świadczyć o problemach z prostatą:

• słaby lub przerywany strumień moczu;
• częste parcie na mocz, zwłaszcza w nocy;
• uczucie niepełnego opróżnienia pęcherza;
• konieczność parcia na początku oddawania moczu;
• nagłe silne parcie, które trudno powstrzymać.

Wytyczne kliniczne Endocrine Society dotyczące terapii testosteronem zalecają ocenę objawów ze strony dolnych dróg moczowych przed rozpoczęciem leczenia i nieprzepisywanie androgenów mężczyznom z wyraźnymi objawami BPH bez oceny urologicznej. Logiczne jest rozszerzenie tej zasady i na inne androgeny.

Badań, które osobno badałyby wpływ nandrolonu na rozwój BPH u ludzi, praktycznie nie ma. W badaniach medycznych nandrolonu (przy dializie, wyniszczeniu związanym z HIV) prostata nie była głównym obiektem, a uczestnicy otrzymywali umiarkowane dawki przez ograniczony czas.

Braku danych nie należy traktować jako dowodu bezpieczeństwa. Oznacza to jedynie, że ryzyko dla prostaty przy długotrwałym stosowaniu nandrolonu w dawkach ponadfizjologicznych nie zostało oszacowane ilościowo.

Rak prostaty: co wiadomo

Przez dziesięciolecia uważano, że każde podwyższenie androgenów „napędza” raka prostaty. Idea ta pochodzi z klasycznych prac Hugginsa, który wykazał, że kastracja powoduje regresję przerzutowego raka prostaty. Dlatego deprywacja androgenowa nadal jest podstawą leczenia zaawansowanego raka prostaty.

Później pojawił się jednak „model wysycenia”, który opisali Morgentaler i Traish (2009). Według niego receptory androgenowe prostaty wysycają się już przy stosunkowo niskich poziomach androgenów, a dalsze podwyższenie ma niewielki wpływ na wzrost tkanki. Model ten tłumaczy, dlaczego terapia zastępcza testosteronem w granicach poziomów fizjologicznych, według danych obserwacyjnych, znacznie nie podwyższa ryzyka raka prostaty.

Ważne jest zrozumienie granic tego modelu. Opisuje on poziomy fizjologiczne i bliskie im poziomy androgenów, a nie dawki ponadfizjologiczne, typowe dla sportu. Dużych badań ryzyka raka prostaty u długotrwałych użytkowników sterydów anabolicznych nie ma, częściowo dlatego, że ta grupa jest stosunkowo młoda.

W literaturze opisano pojedyncze przypadki raka prostaty u młodych osób, które długo stosowały sterydy anaboliczne, ale opisy przypadków nie pozwalają mówić o związku przyczynowo-skutkowym.

Dla mężczyzn z rozpoznanym rakiem prostaty lub jego podejrzeniem wszelkie androgeny, w tym nandrolon, są przeciwwskazane. Jest to zaznaczone w oficjalnych ulotkach preparatów nandrolonu.

PSA i kontrola stanu prostaty

Swoisty antygen prostaty (PSA) to białko wytwarzane przez komórki prostaty. Jego poziom we krwi wykorzystuje się do przesiewu i monitorowania chorób prostaty. Androgeny mogą podwyższać PSA, a inhibitory 5-alfa-reduktazy — obniżać je mniej więcej o połowę, co należy uwzględnić przy interpretacji.

Podczas terapii testosteronem wytyczne Endocrine Society zalecają kontrolę PSA i kierowanie do urologa przy znacznym wzroście wskaźnika lub przy wykryciu zmian podczas badania per rectum. Analogiczne podejście jest rozsądne i dla innych androgenów.

U młodych mężczyzn PSA jest zazwyczaj niskie, i rutynowy przesiew przed 40.–50. rokiem życia nie jest zalecany. Jednak jeśli osoba ma obciążenie dziedziczne (rak prostaty u ojca czy brata) lub stosuje androgeny, kwestię celowości badania warto omówić z urologiem.

PSA może chwilowo podwyższać się po jeździe na rowerze, ejakulacji, zapaleniu prostaty lub manipulacjach medycznych. Dlatego przed badaniem przestrzega się określonych zasad, a pojedynczy podwyższony wynik sprawdza się powtórnie.

Wszelkie objawy ze strony oddawania moczu, krew w moczu czy nasieniu, ból w kroczu to powód do konsultacji urologicznej, niezależnie od wieku i stosowania leków.

Wnioski redakcji

Z powodu specyfiki metabolizmu przez 5-alfa-reduktazę nandrolon prawdopodobnie słabiej stymuluje prostatę niż testosteron. Idea ta ma potwierdzenie w eksperymentach i legła u podstaw opracowania androgenów „oszczędzających prostatę”.

Jednocześnie nandrolon pozostaje silnym androgenem, w rzeczywistej praktyce łączy się go z testosteronem, a danych klinicznych o długoterminowym ryzyku dla prostaty przy dawkach ponadfizjologicznych praktycznie nie ma.

Nandrolon jest przeciwwskazany w raku prostaty. Kontrola objawów oddawania moczu i, według wskazań, PSA to rozsądna część nadzoru medycznego.

Polecamy również zapoznanie się z naszymi artykułami o dekanianie nandrolonu i nerkach, o ryzyku łysienia androgenowego oraz o męskiej płodności.

Bibliografia

1. Morgentaler A, Traish AM. Shifting the paradigm of testosterone and prostate cancer: the saturation model and the limits of androgen-dependent growth. Eur Urol. 2009;55(2):310–320.
2. Cummings DE, Kumar N, Bardin CW, Sundaram K, Bremner WJ. Prostate-sparing effects in primates of the potent androgen 7α-methyl-19-nortestosterone: a potential alternative to testosterone for androgen replacement and male contraception. J Clin Endocrinol Metab. 1998;83(12):4212–4219.
3. Bergink EW, Geelen JA, Turpijn EW. Metabolism and receptor binding of nandrolone and testosterone under in vitro and in vivo conditions. Acta Endocrinol Suppl (Copenh). 1985;271:31–37.
4. Bhasin S, Brito JP, Cunningham GR, et al. Testosterone therapy in men with hypogonadism: an Endocrine Society clinical practice guideline. J Clin Endocrinol Metab. 2018;103(5):1715–1744.
5. Kicman AT. Pharmacology of anabolic steroids. Br J Pharmacol. 2008;154(3):502–521.
6. Pope HG Jr, Wood RI, Rogol A, et al. Adverse health consequences of performance-enhancing drugs: an Endocrine Society scientific statement. Endocr Rev. 2014;35(3):341–375.
7. Deca-Durabolin (nandrolone decanoate) solution for injection. Summary of Product Characteristics.